Lễ hội Đền Bà Chúa Kho từ lâu đã trở thành một nét đẹp văn hóa tâm linh đặc sắc của vùng Bắc Ninh - Kinh Bắc, mang đậm bản sắc truyền thống và đời sống tín ngưỡng của người Việt. Mỗi độ xuân về, dòng người từ khắp mọi miền đất nước lại hành hương về Đền Bà Chúa Kho, phường Vũ Ninh để dâng hương, cầu lộc, vãn cảnh, hòa mình trong không gian văn hóa linh thiêng nơi miền di sản.
Đền Bà Chúa Kho được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia từ năm 1989, tọa lạc trên lưng chừng núi Kho, thuộc thôn Cổ Mễ, nay là Tổ dân phố Cô Mễ, phường Vũ Ninh, tỉnh Bắc Ninh, bên dòng sông Cầu thơ mộng. Ngôi đền được xây dựng theo lối kiến trúc cổ truyền, mang dáng dấp chữ T với những đường nét chạm khắc tinh xảo, vừa cổ kính, vừa trang nghiêm, là điểm tựa tâm linh quan trọng trong đời sống tinh thần của Nhân dân.
Theo tư liệu dân gian, Bà Chúa Kho là người có xuất thân thời nhà Lý, quê ở làng Quả Cảm. Bà nổi tiếng thông minh, nhân hậu, có công chiêu dân lập ấp, khai khẩn ruộng hoang, phát triển sản xuất, giúp người dân ổn định cuộc sống tại các vùng Quả Cảm, Cô Mễ, Thượng Đồng…
Trong cuộc kháng chiến chống giặc Tống năm 1077, bà được giao trông coi kho lương quốc gia tại núi Kho. Với tinh thần trách nhiệm và tấm lòng vì dân, bà đã quản lý, phân phát lương thực cứu đói cho Nhân dân. Sau này, bà bị giặc sát hại trong lúc phát lương cứu dân, thác vào ngày 12 tháng Giêng năm Đinh Tỵ 1077. Ghi nhớ công lao to lớn ấy, triều đình đã phong bà là Phúc Thần, Nhân dân lập đền thờ tại vị trí kho lương cũ và tôn xưng là “Chủ khố linh từ” – Đền thiêng thờ Bà Chúa Kho.
Ngày nay, Đền Bà Chúa Kho không chỉ là di tích lịch sử có giá trị văn hóa mà còn là điểm đến tâm linh nổi tiếng, thu hút đông đảo du khách thập phương. Vào dịp đầu năm, hàng vạn lượt người đến dâng hương, cầu tài lộc, cầu bình an, tạo nên không khí lễ hội vừa trang nghiêm vừa sôi động.
Một nét đặc trưng trong tín ngưỡng tại Đền Bà Chúa Kho là tục “vay vốn” đầu năm và “trả lễ” cuối năm. Người dân, đặc biệt là những người làm kinh doanh, buôn bán thường đến đền dâng sớ, xin lộc, cầu mong một năm làm ăn thuận lợi, sung túc. Cuối năm, họ trở lại tạ lễ như một cách thể hiện lòng thành và niềm tin vào sự phù hộ độ trì của Bà. Đây là nghi thức tâm linh độc đáo, phản ánh đời sống tín ngưỡng phong phú của người Việt.
Không chỉ mang giá trị tâm linh, Lễ hội Đền Bà Chúa Kho còn là không gian văn hóa đặc sắc, nơi hội tụ nhiều hoạt động truyền thống như dâng hương, cầu lộc, biểu diễn dân ca Quan họ, các hoạt động văn hóa dân gian, góp phần gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa Kinh Bắc.
Năm 2026 là năm đặc biệt khi phường Vũ Ninh lần đầu tiên tổ chức Khai mạc Lễ hội Đền Bà Chúa Kho – Ngày hội Văn hóa – Du lịch “Điểm đến những miền di sản” với quy mô lớn, bài bản và nhiều hoạt động phong phú hơn các năm trước. Đây là dấu mốc quan trọng nhằm tôn vinh, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa tiêu biểu của địa phương, gắn bảo tồn di tích với phát triển du lịch bền vững, quảng bá hình ảnh điểm du lịch Đền Bà Chúa Kho đến đông đảo Nhân dân và du khách.
Lễ hội Đền Bà Chúa Kho năm 2026 được tổ chức từ ngày 12/02/2026 đến ngày 18/3/2026 (tức từ ngày 25 tháng Chạp năm Ất Tỵ đến ngày 30 tháng Giêng năm Bính Ngọ), với nhiều hoạt động văn hóa, du lịch, trải nghiệm đặc sắc diễn ra liên tục trong mùa lễ hội. Điểm nhấn là chương trình Khai mạc lễ hội được tổ chức trang trọng vào 06 giờ 30 phút ngày 28/02/2026 (tức ngày 12 tháng Giêng) tại Di tích Đền Bà Chúa Kho, gắn với các nghi lễ truyền thống như đọc chúc văn, đánh trống – chiêng khai hội, dâng hương kính lễ và nghi thức phát lương, tán lộc của Bà Chúa Kho.
Bên cạnh phần lễ trang nghiêm, phần hội năm nay được mở rộng với nhiều hoạt động văn hóa – du lịch đặc sắc theo chủ đề “Sắc xuân miền Kinh Bắc – Hội tụ di sản, lan tỏa giá trị”. Nổi bật là Tuần lễ ẩm thực và giới thiệu sản phẩm làng nghề truyền thống với khoảng 100 gian hàng, trưng bày các sản phẩm đặc trưng của Bắc Ninh và các địa phương; không gian làng Quan họ, trải nghiệm trang phục Quan họ, in tranh Đông Hồ, giao lưu nghệ nhân, kể chuyện di tích và di sản Kinh Bắc.
Đặc biệt, chương trình hát Quan họ trên thuyền tại hồ Thủy Đình, các hoạt động biểu diễn nghệ thuật truyền thống như Quan họ, Ca trù, Chèo, Tuồng; hội thi nấu cơm, không gian thư pháp đầu xuân, trò chơi dân gian và các điểm check-in văn hóa sẽ tạo nên không gian lễ hội phong phú, hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu tham quan, trải nghiệm của Nhân dân và du khách.
Cùng với đó, công tác chỉnh trang đô thị, trang trí tuyên truyền, đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông, vệ sinh môi trường được phường Vũ Ninh triển khai đồng bộ, góp phần xây dựng hình ảnh lễ hội văn minh, an toàn, thân thiện.
Việc tổ chức khai mạc lễ hội với quy mô lớn không chỉ nâng tầm giá trị di tích Đền Bà Chúa Kho mà còn góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất Vũ Ninh giàu truyền thống văn hóa, thúc đẩy phát triển du lịch, dịch vụ và kinh tế - xã hội của địa phương. Qua đó, lễ hội tiếp tục khẳng định vai trò là điểm hội tụ văn hóa tâm linh tiêu biểu của vùng đất Bắc Ninh - Kinh Bắc, nơi lưu giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong đời sống đương đại./.
